Jubileusz 25-Lecia ?Solidarności? w Instytucie Techniki Budowlanej

W środę, 7 września, odbyła się uroczysta Sesja Jubileuszowa pt: ??Solidarność? ? jaka była, jaka jest, jaka będzie??, zorganizowana przez Komisję Zakładową nr 74 przy Instytucie Techniki Budowlanej z okazji 25-lecia powstania NSZZ ?SOLIDARNOŚĆ?.

W środę, 7 września, odbyła się uroczysta Sesja Jubileuszowa pt: ??Solidarność? ? jaka była, jaka jest, jaka będzie??, zorganizowana przez Komisję Zakładową nr 74 przy Instytucie Techniki Budowlanej z okazji 25-lecia powstania NSZZ ?SOLIDARNOŚĆ?.

Wśród zaproszonych gości byli: Pani Ewa Tomaszewska ? członek Prezydium KK, Jerzy Wielgus – Przewodniczący RM, Członkowie ZRM: Pan Andrzej Świtalski, reprezentujący także KZ przy Portach Lotniczych, Pan Jan Janowski ? wieloletni opiekun Koła przy ITB z ramienia ZRM oraz dr Albin Klementowski ? Przewodniczący Regionalnej Sekcji Nauki JBR NSZZ ?Solidarność?, a także Pan Stanisław Kamiński ? Przewodniczący KZ przy Bibliotece Narodowej. Wśród zaproszonych gości był również publicysta – Jacek Szymanderski. Nagła niedyspozycja uniemożliwiła przybycie na spotkanie Honorowemu Gościowi – Panu Premierowi ? mec. Janowi Olszewskiemu.

Sesja miała charakter otwarty, uczestniczyli w niej licznie (około 150 osób) aktualni i byli członkowie ?Solidarności? oraz nie zrzeszeni Pracownicy Instytutu.

W spotkaniu wzięli również udział Członkowie Dyrekcji ITB z Dyrektorem Naczelnym  doc. dr. inż. Stanisławem Wierzbickim oraz Członkowie Rady Naukowej Instytutu z Przewodniczącym – prof. dr. inż. Lesławem Brunarskim na czele.   

Otwierając sesję, Przewodnicząca KZ przy ITB – mgr inż. Jolanta Łubkowska poprosiła zebranych o uczczenie pamięci Papieża Jana Pawła II, który w czerwcu 1979 r. zapalił w sercach Polaków iskrę nadziei na wolność i do tej wolności nas przygotował, a potem służył ?Solidarności? przez cały swój 26-letni pontyfikat. Wspomniała również kapelana ?Solidarności? – ks. Jerzego Popiełuszkę, który w październiku 1984 r. został bestialsko zamordowany za głoszenie ludziom pracy ewangelicznej prawdy, a także ofiary stanu wojennego ? górników z kopalni ?Wujek? i ofiary wcześniejszych protestów ludzi pracy z Jankiem Wiśniewskim na czele. Uczczono również pamięć koleżanek i kolegów, którzy tworzyli 25 lat temu NSZZ ?Solidarność? w ITB i nie dane im było dożyć do Jubileuszu.

Przewodnicząca J. Łubkowska stwierdziła, że wprawdzie oficjalne uroczystości jubileuszowe zakończyły się, to jednak Związek ?Solidarność? w Instytucie ma szczególne powody, aby obchodzić swój własny Jubileusz 25-lecia.

W sierpniu 1980 r., w trakcie strajków na Wybrzeżu, napięcie polityczne i chęć poparcia strajkujących, zaowocowała w ITB wniesieniem petycji do Rady Pracowniczej z postulatem zwołanie ogólnego zebrania pracowników. Na zebraniu w dniu 30 sierpnia uchwalono poparcie dla postulatów gdańskiego MKS. Tego samego dnia treść uchwały podjętej w ITB została (nie obyło się bez kłopotów) wysłana telexem do Gdańska.

Zaraz po podpisaniu Porozumień Gdańskich, Pracownicy ITB rozpoczęli działania związane z utworzeniem niezależnych związków zawodowych. Ponad 100 osób złożyło pisemną deklarację już 2 września. 9 września odbyło się kolejne zebranie załogi, na którym powołano 21 osobowy Komitet Organizacyjny NSZZ.

W tym czasie, w Warszawie, działał już NSZZ Pracowników Nauki, Techniki i Oświaty (NTO) i wobec tego Pracownicy ITB weszli do tej struktury. Jednakże, bodaj 17 września, na spotkaniu w Gdańsku, została powołana krajowa organizacja NSZZ ?Solidarność?, a w Warszawie działał już Region Mazowsze. Powstał dylemat. Większość naszych związkowców wyczuła, że przyszłość należy do ?Solidarności?. Wobec tego rozpoczęto starania o wejście Koła ITB do Regionu Mazowsze, a tym samym do ?Solidarności?.

Działacze NTO wykombinowali, że najlepiej byłoby wejść blokiem do Mazowsza. Na górze trwały targi co do tego akcesu. W końcu, 10 października, w ITB zostało zwołane zebranie, na które zaproszono Zbigniewa Bujaka. Bujak nie przyjechał, ale w jego zastępstwie przybył Seweryn Jaworski. Powiedział, że Region nie godzi się na przystępowanie blokiem, ale przecież każde koło może wstępować do ?Solidarności? indywidualnie. Uczestnicy zebrania zdecydowanie poparli zmianę związku i już chyba następnego dnia, delegacja ITB udała się na ul. Szpitalną (ówczesna siedziba Regionu Mazowsze) i zarejestrowała Koło ITB pod nr 366. Pod deklaracją zebrano 275 podpisów. Błyskawicznie, bo już 15 i 16 października, zostały zorganizowane wybory do Komisji Zakładowej NSZZ ?Solidarność?.

Pierwsze od lat wolne wybory cieszyły się dużym zainteresowaniem ? frekwencja była wysoka. Wybrano KZ w 11 osobowym składzie. Następnego dnia, również w wyborach powszechnych, wybrano przewodniczącego KZ w ITB. Zakończył się etap organizacyjny.

Komisja Zakładowa działała bardzo otwarcie. Na tablicach związku pojawiało się wiele informacji (oficjalne dokumenty KZ) oraz prasa związkowa (Niezależność, Wiadomości Dnia).

Członkowie Związku brali udział w różnych akcjach protestacyjnych, najczęściej ogólnopolskich, np.: rejestracja związku (listopad 1980), wolne soboty (styczeń 1981), konflikt bydgoski (marzec 1981), strajk ostrzegawczy (sierpień 1981).

Wiosną 1981 r. utworzono, działającą jawnie, bibliotekę wydawnictw niezależnych.

W maju 1981 r. KZ przy ITB zorganizowała zebranie, na które zostali zaproszeni delegaci związkowi z bodaj pięciu innych zakładów pracy. Chodziło o wybranie dwóch delegatów na Walne Zebranie Regionu Mazowsze. Połączone siły były potrzebne, gdyż zgodnie z regulaminem, jeden delegat musiał reprezentować co najmniej 500 członków związku. Jako jeden z delegatów, wybrany został szef ?Solidarności? w ITB ? kol. Jerzy Kowalewski.

3 grudnia 1981 r., zorganizowano w ITB spotkanie z 3 studentami spacyfikowanej przez milicję WOSP.

10 grudnia 1981 r. odbyło się, zorganizowane przez KZ, spotkanie z Waldemarem Kuczyńskim i Jackiem Szymanderskim, którego tematem było omówienie sytuacji w Kraju.

?Solidarność? cieszyła się na terenie ITB dużym powodzeniem. Liczba członków Związku, wg stanu na 11 grudnia 1981 r., wynosiła 514 osób, tj. ok. 80 % wszystkich pracowników.

A potem był stan wojenny. Strajku w ITB nie było. Chyba jeszcze przed Świętami, zebrano pieniądze na pomoc dla internowanych i ich rodzin. Później pieniądze zbierane były regularnie (jako składki związkowe). Głównie przekazywane były na zewnątrz (TKK, RKW) poprzez kanały dystrybucji prasy związkowej (Tygodnik Mazowsze, Tygodnik Wojenny i inne). W prasie tej ukazywały się potwierdzenia wpłat (używano kryptonimów BIT i FiX). Część pieniędzy była przeznaczana na wydatki wewnętrzne, jak: zasiłki, kolegia, zakup papieru dla wydawnictw podziemnych etc. Przez cały okres ?wojenny? (umownie lata 1982-1988), na terenie Instytutu kolportowana była prasa podziemna i wydawnictwa niezależne.                    

Tajna KZ organizowała petycje zewnętrzne (np. do Sejmu) w sprawach politycznych oraz wewnętrzne do Dyrekcji w sprawach pracowniczych. Pod tymi petycjami podpisywało się zwykle 200-300 osób.

Część związkowców z ITB uczestniczyło aktywnie w manifestacjach ulicznych w Warszawie (3 maja 1982, 31 sierpnia 1982, 11 listopada 1982) oraz w innych akcjach protestacyjnych, zalecanych przez TKW lub RKW.

W latach 1982 i 1983  organizowano  Msze św.,  z  okazji  rocznic  rejestracji  Koła przy ITB.

Związkowcy uczestniczyli też w pielgrzymkach Warszawskiego Środowiska Naukowego.

Jednym ze sprawdzianów popularności ?Solidarności? w ITB był fakt, że w wyborach do Rady Załogi w 1985 r., wszystkie miejsca mandatowe zajęli kandydaci wskazani przez KZ. Nie udało się natomiast powstrzymać utworzenia na terenie ITB w 1985 r. związku OPZZ.

Najprawdopodobniej w 1987 r. dyrektor zaprosił do ITB Górnickiego (chyba na zebranie partyjne), a potem, przy okazji jakiegoś spotkania oznajmił KZ, że zaprosił Jerzego Urbana, zwracając się zarazem, aby nie ogłaszać bojkotu tej wizyty. Wówczas KZ postawiła warunek, że następnym gościem ma być Lech Wałęsa. KZ usłyszała zdawkowe ?być może? i na otarcie łez został zaproszony Wł.Siła-Nowicki.   Ale pod koniec 1988 r. powrócono do pierwotnego pomysłu.

Pod zaproszeniem L. Wałęsy podpisało się wówczas prawie 300 osób. Osobne zaproszenie skierował Dyrektor ITB. Na początku stycznia 1989 r., dwoje przedstawicieli KZ (wyposażonych dodatkowo w list od Z. Bujaka) pojechało do Gdańska i oficjalnie zaprosiło do państwowej instytucji prywatnego człowieka (tak władza tytułowała ówcześnie przewodniczącego Związku) L. Wałęsę. Wałęsa propozycję przyjął, jednak trudno było ustalić termin wizyty. Kilkakrotnie odkładana, doszła do skutku 7 lutego 1989 r., w dzień po rozpoczęciu obrad okrągłego stołu.

Przewodniczący ?Solidarności? przyjęty był bardzo owacyjnie. Chyba po raz pierwszy po stanie wojennym spotkał się z członkami Związku na terenie instytucji państwowej. Spotkanie było obsługiwane medialnie przez telewizję NBC oraz TVP, prasę podziemną reprezentował Tygodnik Mazowsze oraz KOS.

Po tym spotkaniu, prawdopodobnie 10 lutego 1989 r., powstał jawnie Komitet Organizacyjny do reaktywacji NSZZ ?Solidarność? w ITB. W ciągu 2 miesięcy działalności, na zaproszenie KO, przybyli do Instytutu: Z. Bujak, A. Paszyński, J. Moskwa, J. Szymanderski, St. Bratkowski.

A 5 kwietnia (chyba w dzień zakończenia obrad okrągłego stołu) odbyły się jawne wybory nowej ?powojennej? Komisji Zakładowej.*

 

Organizując Sesję Jubileuszową, aktualnie działająca Komisja Zakładowa określiła jej zasadnicze cele: przypomnieć historię NSZZ ?Solidarność? w ITB,  zapamiętać ją i przekazać swoim następcom; określić obecną kondycję Związku; zastanowić się nad jego przyszłością. .

Wspominając historię ?Solidarności? w ITB, uczestnicy spotkania mieli możliwość obejrzenia filmu przedstawiającego wizytą pierwszego Przewodniczącego L. Wałęsy w lutym 1989 r. na zaproszenie ówczesnej KZ i św.p. Dyrektora Instytutu dr. inż. Mariana Węglarza oraz fragmentu Kroniki Filmowej z tej wizyty. Była to pierwsza ? po stanie wojennym, wizyta L. Wałęsy w państwowym zakładzie pracy. Niestety, próba  ponownego zaproszenia do ITB Pana Prezydenta L.Wałęsy, po 16 latach, mimo usilnych starań nie powiodła się.

Historia powstania NSZZ ?Solidarność? w Instytucie Techniki Budowlanej została spisana przez Przewodniczącego pierwszej KZ w ITB ? kol. Jerzego Kowalewskiego, na stronie internetowej: www.solidarnosc.jurek.waw.pl, która dostępna jest w światowych portalach.    

Ze szczególnym zainteresowaniem wysuchano podczas Sesji Jubileuszowej referatu Prof. Piotra Witakowskiego pt. ?Warszawskie Środowisko Naukowe lat 80.? 

W referacie prelegent przedstawił histrorię zaangażowania środowiska naukowego z Warszawy w przemiany społeczno-polityczne ostatnich lat i związek tego środowiska z ruchem Solidarności. Jego zdaniem, przy opisie tych zagadnień należy wyróżnić 3 okresy: od 23.09.1976 do 31.08.1980; od 1.09.1980 do 12.12.1981; od 13.12.1981 do 24.12.1989.

Okres pierwszy był to czas przygotowania do budowy Solidarności. Jego początek wiąże się z datą powstania Komitetu Obrony Robotników i wydaniem przez niego ?Apelu do społeczeństwa i władz?. Skierowany przede wszystkim do społeczeństwa, spotkał się z szerokim odzewem ze strony środowiska naukowego. Był to okres, w którym środowisko to przyjęło na siebie zdania budowy kanałów komunikacji społecznej i zrębów społeczeństwa obywatelskiego. W praktyce, liczni przedstawiciele środowiska naukowego zaangażowali się w tworzenie niezależnej prasy (powstało w tym okresie około 80 czasopism drugiego obiegu) i zapewnienie informacji dziennikarzom zagranicznym.

W budowę społeczeństwa obywatwlskiego środowisko naukowe zaangażowało się poprzez działalność oświatową i kształceniową (Towarzystwo Kursów Naukowych), inspirację i wspieranie tworzących się instytucji NGO oraz działalność ekspercką i doradczą podczas strajków ? najbardziej znana jest tu działalność Komitetu Ekspertów, utworzonego przez przedstawicieli naukii kultury przy Międzyzakładowym Komitecie Strajkowym w sierpniu 1980 r. w Stoczni Gdańskiej. Powstanie Związku Zawodowego ?Solidarność?było koncowym efektem działań społecznych w tym okresie. Ale aktem pierwszym była solidarnościowa jawna działalność ze strony KOR na rzecz pokrzywdzonych robotników z Radomia i Ursusa. Dokładnie ten sam motyw był przyczyną strajku gdańskiego ? obrona skrzywdzonej Anny Walentynowicz.

Okres drugi prelegent nazwał okresem samoorganizacji i pracy twórczej. W okresie tym środowisko naukowe przyjęło na siebie zadania:

– samoorganizacji ? poprzez budowę nowych instytucji życia naukowego i samooczyszczenie z elementów niegodnych miana pracowników nauki;

– wspieranie wiedzą fachową ?Solidarności? przy rozwiązywaniu wielkich zadań społecznych i naprawie państwa poprzez działalność ekspercką i doradczą;

– tworzenie nowych projektów społecznych.

Z tego okresu pochodzi wielki projekt społeczny określany mianem Samorządnej  Rzeczypospolitej. Obejmował on samorządność pracowniczą i samorządność terytorialną i stał się podstawą do organizacji państwa po wyborach w 1989 r.  W tamtym okresie powstało też szereg opracowań branżowych, z których najbardziej znany był ?Raport o naprawie budownictwa mieszkaniowego?. Ukazywał on praktyczny sposób realizacji 19-go postulatu gdańskiego, aby skrócić czas oczekiwania na mieszkanie. Raport ten został przyjęty jako oficjalne stanowisko środowiska budowlanego na Konferencji Krynickiej we wrześniu 1981 r. Miał również być przyjęty jako oficjalne stanowisko ?Solidarności? na I Zjeździe, lecz nieznani sprawcy skradli wszystkie egzemplarze raportu wysłane na Zjazd. Raport posłużył za inspirację do tworzenia całego ruchu małych spółdzielni budowlanych, których wkrótce powstało w całym kraju około 1600 i został prze Stowarzyszenie tych spółdzielni przyjęty jako kierunek działania.

Okres trzeci prelegent nazwał okresem utrzymywania etosu i dawania świadectwa prawdzie. W tym okresie środowisko naukowe przyjęło na siebie następujące zadania:

– solidarność z pokrzywdzonymi,

– utrzymywanie więzów społecznych,

– dawanie wzoru zachowania ? budowa etosu,

– prowadzenie analiz i prognoz,

– działalność kulturalna,

– manifestacja sprzeciwu wobec kłamstwa,

– tworzenie niezależnego środowiska z wszystkimi formami życia codziennego.

Oprócz wspierania wydawnictw drugiego obiegu (szacuje się, że niezależnych czasopism powstało w tym okresie około 4000), więzi społeczne wewnątrz środowiska utrzymywano poprzez liczne formy działalności kulturalnej. Na szczególną uwagę zasługuje tu rola Muzeum Archidiecezji Warszawskiej, stanowiącego centrum różnorodnej działalności kulturalnej jak też ruch pielgrzymkowy. Miał on szczególnie inspirujący charakter. Pielgrzymki odbywały się 2 razy w roku i połączone były z konferencją, podczas której dyskutowano aktualne sprawy społeczne. Każda pielgrzymka związana była z wynajęciem całego pociągu i połączona z manifestacyjnym przejściem przez ulice miasta. Przejście odbywało się pod transparentem z napisem ?Warszawskie Środowisko Naukowe?, wykonanym charakterystycznym pismem tzw. ?solidarycą?.

Podczas pielgrzymki do Gniezna w 1984 r., zebrani wystosowali list do Papieża Jana Pawła II z zobowiązaniem nie uczestniczenia w kłamstwie. Istotnie, podobnie jak środowisko aktorskie, również środowisko naukowe nie uczestniczyło w żadnych działaniach, ani publicznych występach w radiu czy telewizji, które mogłyby być zrozumiane jako poparcie dla junty Jaruzelskiego.

Przez wszystkie w.w. 3 okresy, mottem dla warszawskiego środowiska naukowego było działanie dla dobra wspólnego poprzez bezinteresowne poświęcanie się dla innych. Ostatnim wyraźnym wydarzeniem o tym charakterze był dzień 24.12.1989 r., kiedy przedstawiciele środowiska naukowego masowo zjawili się w stacjach krwiodawstwa, aby oddać krew dla rannych podczas antykomunistycznego przewrotu w Rumunii. ** 

 

Podczas Sesji Jubileuszowej, stan aktualny NSZZ ?Solidarność? został zaprezentowany  przez troje przedstawicieli Komisji Zakładowych: v-ce Przewodniczącego KZ przy Portach Lotniczych ? kol. A. Świtalskiego, Przewodniczącego KZ przy Bibliotece Narodowej ? kol. St. Kamińskiego oraz Przewodniczącą KZ przy ITB ? kol. J. Łubkowską.

Kolejnym punktem programu sesji było przedstawienie prognozy rozwoju NSZZ ?Solidarność? przez Przewodniczącego ZRM ? Jerzego Wielgusa. Następnie Pani Ewa Tomaszewska ? jako Członek Prezydium KK, przedstawiła własną wizję Związku, przybliżając uczestnikom problemy prawne w codziennej pracy związkowej. 

Podczas sesji zostało wręczonych 60 medali pamiątkowych 25-lecia ?Solidarności?, wszystkim osobom, które miały swój udział w tworzeniu i rozwijaniu ?Solidarności? w ITB.

W czasie przerwy uczestnicy spotkania mogli obejrzeć wystawę pamiątek dostarczonych Komisji Zakładowej przez Członków Związku oraz wystawę eksponatów z okresu tworzenia Związku w ITB, przygotowaną przez Przewodniczącego pierwszej KZ  w Instytucie  ?  kol. J. Kowalewskiego. Dyskutowano także i wspominano przy kawie czas powstawania Związku.

Po przerwie wywiązała się bardzo ciekawa dyskusja pomiędzy zaproszonymi gośćmi i dawnymi i obecnymi Członkami ?Solidarności? w Instytucie.   

Najważniejszym celem tego spotkania było wspólne przeżycie radości i satysfakcji z faktu, że w jakiejś mierze i w jakiś właściwy sobie sposób, każdy z uczestników spotkania był współtwórcą tej najpiękniejszej karty historii naszej umiłowanej Ojczyzny Rzeczypospolitej Polskiej. Cel ten został w opinii uczestników w pełni osiągnięty.

                                                                                  

mgr inż. Jolanta Łubkowska

 

* opracowano na podstawie informacji zamieszczonych na stronie internetowej www.solidarnosc.jurek.waw.pl oraz wspomnień kol. Witolda Fryze.

**   opracował Prof.Piotr Witakowski

Zapraszamy do Galerii zdjęć

 

Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis!

Dodaj komentarz